Зошто развивам интерфејс мозок–компјутер во Турција

Автор Yasin TANIŞ

Првично објавено на Medium

Забелешка на уредникот: овој текст нашиот основач Yasin Tanış го објави на Medium во јануари 2026. Станува збор за CerebrAI-VortX, посебна компанија што тој ја основал; NeuroFlow е производ на CerebrAI-VortX, а не на OMNIA-XSI. Бројките и плановите го одразуваат неговото гледиште во времето на пишувањето.

Авторот на работната маса во канцеларија со поглед кон Шанлиурфа, работи на лаптоп покрај EEG капа и мал уред

Патот на еден основач од Шанлиурфа до првата линија на невралната технологија

Во август 2024 донесов одлука што многумина ја сметаа за прерана, можеби и непромислена: ја основав CerebrAI-VortX, компанија за интерфејси мозок–компјутер што се занимава со враќање на комуникацијата кај луѓе со говорни тешкотии. Не сме во Силиконската долина. Зад нас нема познати фондови на ризичен капитал. Градиме од Шанлиурфа, Турција, град што обично не се поврзува со врвна невротехнологија.

Осумнаесет месеци подоцна, додека нашиот систем NeuroFlow ги претвора EEG сигналите во турски текст со точност од 94,3 % и доцнење под 2 ms, поуверен сум од кога било дека оваа технологија мора да се гради токму тука.

Ќе објаснам зошто.

Мигот што промени сè

Мојот пат во BCI технологијата не започна со фасцинација од невралното инженерство или вештачката интелигенција. Започна со едноставна, непријатна вистина: најголемиот дел од технологијата за помошна комуникација ја прават тимови во богати земји, за луѓе што зборуваат англиски. Ако имате ALS, церебрална парализа или сте преживеале мозочен удар што ви го оштетил говорот, а зборувате турски (или арапски, урду или кој било од десетици други јазици), изборот ви е ограничен, скап и често недоволен.

Тоа го видов од прва рака преку работата со здружението Beyazay, една од водечките организации за правата на лицата со попреченост во Турција. Запознав луѓе со остар ум и сложени мисли, што имаат многу да кажат, но болест или повреда им го одзела гласот. И видов како постојните решенија, правени за западните пазари и англискиот јазик, не одговараат на нивните потреби.

Тогаш сфатив: ова не е само пазарна можност. Ова е суштинско прашање на еднаквост и пристап.

Во што светот греши кога станува збор за градење на пазари во развој

Кога им велам на луѓето дека градам BCI компанија во Турција, често ме гледаат на одреден начин. Неизговореното прашање е секогаш исто: „Зарем ова не треба да го правиш во Бостон или Сан Франциско?“

Еве што пропушта тоа прашање.

1. Јазичната разновидност создава технички бариери за конкуренцијата

Турскиот не е англиски со други зборови. Тоа е аглутинативен јазик со сосема поинаква граматика, гласовни обрасци и пресметковни предизвици. Архитектурите за обработка на сигнали што работат за англиски не можат едноставно да се пренесат. BioBERTurk, обучен на турски медицински публикации, постигнува 95,1 % точност на турски здравствени NLP задачи токму затоа што е направен за овој јазик.

Кога ги обучувавме нашите модели на збирката податоци TurkMedNLI и фино ги подесивме на 167.732 турски парови прашања и одговори меѓу пациенти и лекари, не само што го локализиравме производот. Решававме суштински поинакви технички проблеми, а тие решенија стануваат наша конкурентска предност.

2. Пазарите во развој бараат исплатливи иновации

Просечен BCI имплант на американски компании чини стотици илјади долари. За поголемиот дел од светот тоа не е цена, туку фантазија. Неинвазивните пристапи со EEG хардвер за широка потрошувачка не се компромис, туку неопходност. И токму тоа ограничување ја движи иновацијата.

Нашиот уред NeuroFlow-Premium NF-P9 е дизајниран за масовно производство, за употреба во здравствени системи со ограничени ресурси и за одржување од локални техничари. Тоа не се мани, туку особини што ја прават технологијата употреблива за 99 % од светот што не е богат.

3. Регулаторните патишта во придружените земји носат стратешка предност

Турција е земја придружена на програмата Хоризонт Европа, па можеме да пристапиме до фондовите на ЕУ, како грантот на EIC Accelerator од 2,5 милиони евра и до 15 милиони евра вложување во сопственички капитал, додека градиме на пазар со побрзи регулаторни циклуси од САД или ЕУ. Ознаката CE ги отвора Турција, целата ЕУ и голем дел од регионот MENA. Не сме географски во неповолна положба; стратешки сме позиционирани.

Техничките предизвици за кои никој не ви зборува

Кога одлучив да ги напуштам класичните кариерни патишта и целосно да се посветам на CerebrAI-VortX, знаев дека ќе биде тешко. Не знаев дека ќе биде вака тешко.

Хардверското искушение

Увозот на OpenBCI хардвер во Турција не е само скап; тоа е вежба во трпение и упорност. Увозните правила, царинските доцнења и техничката сложеност на сертификацијата на неинвазивни медицински уреди создаваат пречки на кои добро финансираните американски стартапи и не помислуваат. Со месеци се занимававме со набавки што во Калифорнија би траеле неколку недели.

Но секоја пречка нешто те учи. Станавме експерти за набавка, отпорност на синџирот на снабдување и градење односи со производители што можат да го испорачаат квалитетот што ни треба. Тоа не е скршнување од „вистинската работа“, туку клучна вештина за производство на медицински уреди во голем обем.

Загатката на талентот

Турција има исклучителни инженери и податочни научници. Знам, бидејќи се обучував во Miuul, ја завршив кариерната програма DataCamp за податочна наука и се натпреварував како финалист на TEKNOFEST во обработка на природен јазик. Талентот постои. Но тим што ги спојува невронауката, обработката на сигнали, машинското учење и хардверското инженерство? За тоа треба да се создаваат улоги, а не само да се пополнуваат.

Не вработуваме луѓе што веќе граделе BCI (во Турција ги нема многу). Земаме одлични инженери и ги учиме на невронаука. Земаме податочни научници и ги учиме за EEG артефактите и обрасците на активација на моторниот кортекс. Побавно е. Но така се градат вистински интердисциплинарни тимови што го разбираат целиот систем.

Маратон на финансирање

Ризичен капитал за медицински уреди во Турција постои, но не е ни налик на Силиконската долина. Почетната рунда што можеме да ја собереме е дел од она што споредлива компанија би го собрала во САД. Затоа мораме да бидеме поефикасни со капиталот, покреативни со финансирање што не ја разводнува сопственоста (TÜBİTAK BiGG, KOSGEB, EIC Accelerator) и потрпеливи.

Го научив ова: ефикасноста на капиталот создава дисциплина. Кога не можете да си дозволите промена на насоката на секои шест месеци, станувате многу добри во проверка на претпоставките пред да вложите ресурси. Кога не можете да потрошите повеќе од конкуренцијата, морате да ја надминете во извршувањето.

Зошто 2025 беше пресвртница

Две маси една до друга: лево 2023, лаптоп со код и тетратки со скици на алгоритми; десно 2025, EEG капа, уред NeuroFlow и снимки на мозок на екран со логото CerebrAI-VortX

Во првите две години од градењето на CerebrAI-VortX често имав чувство дека сме подраниле, можеби и премногу. Технологијата работеше во лабораторија, но не се проби на пазарот. Инвеститорите беа претпазливи. Регулаторните патишта беа нејасни.

Во последните 18 месеци тоа темелно се промени.

Техничките докази се тука

UC Davis објави истражување со 97 % точност во декодирање на невралните сигнали за говор. Stanford покажа препознавање на внатрешниот говор во реално време. Тоа не се ситни подобрувања; тоа покажува дека технологијата е подготвена за клиничка употреба. Кога вашето истражување покажува 94,3 % точност со доцнење под 2 ms, не градите научна фантастика. Градите медицински уред.

Регулаторните патишта се дефинирани

FDA во 2025 им додели статус на револуционерен уред (breakthrough device) на Neuralink и Paradromics, посебно за враќање на говорот. Precision Neuroscience го доби првото одобрение 510(k) за BCI од нова генерација. Европскиот акт за пристапност целосно стапи во сила во јуни 2025 и донесе барања за усогласеност, но и пазарни можности, поврзани со околу 100 милиони лица со попреченост во ЕУ.

Ова веќе не е шпекулативна иднина. Ова е сега.

Инвестициите пристигнуваат

Во последните 18 месеци во BCI компании се вложени повеќе од милијарда долари: Neuralink 650 милиони долари, Synchron 200 милиони, Precision 102 милиони. Здравствените стартапи засновани на вештачка интелигенција постигнуваат премија од 83 % во рундите на финансирање. Капитал има за компаниите што можат да покажат клиничка валидација и пат до пазарот.

Пазарот расте

BCI пазарот, проценет на 2,9 милијарди долари во 2024, се очекува до 2033–2035 да достигне 12–15 милијарди. Само пазарот на уреди за помошна комуникација расте околу 11,5 % годишно. Уште поважно, пазарот станува глобален. Поддршката за јазици освен англискиот станува конкурентски услов, а не само пожелен додаток.

Кон што градиме

Кога ме прашуваат за визијата на CerebrAI-VortX, не зборувам за квартални показатели ни за вредноста на компанијата во рунда од серија А. Зборувам за три лица.

Мехмет по мозочен удар ја изгубил способноста да зборува, но умот му е сè уште остар. Пред него се децении, а заробен е во тело што не го слуша. Заслужува со внуците да разговара на турски, а не преку англиски систем што само приближно ги пренесува неговите мисли.

Ајше е млада жена со церебрална парализа што сака да биде новинарка, но говорната тешкотија секој разговор ѝ го прави исцрпувачки. Ѝ треба технологија што ги следи нејзините мисли, наместо да ја забавува на темпото на следење на погледот или скенирање со прекинувач.

Емре има ALS и гледа како гласот му слабее од месец во месец. Сака да сними пораки за своите деца додека сè уште може, со свои зборови, на својот јазик.

Тоа не се апстракции. Тоа се луѓето што ја заслужуваат оваа технологија, и поради нив работам 80 часа неделно, поради нив сè што имам вложив во оваа компанија и им реков не на удобните корпоративни работи.

Патот напред: предизвици и можности

Не сум наивен за она што следува. Предизвиците се големи.

Клиничката валидација е скапа и бавна

Ни требаат партнерства со турски универзитетски болници. Мораме да спроведеме клинички испитувања. Мораме да ги собереме податоците што ги бараат регулаторите и плаќачите. Тоа трае години и чини милиони долари. Но тоа не е предмет на преговори: единствениот пат напред е ригорозна, методична клиничка валидација.

Производството во обем бара капитал

Техничките цртежи за NeuroFlow-Premium NF-P9 се завршени, а списокот на материјали е конечен. Но преминот од прототип кон производство бара производствени партнери, системи за квалитет и капитал. Тоа го остваруваме со комбинација од јавни фондови (TÜBİTAK, KOSGEB), европски грантови (EIC Accelerator) и стратешки ангелски инвеститори.

Едукацијата на пазарот е маратон

Повеќето луѓе, вклучително и многу здравствени работници, сè уште не знаат што може BCI. За свест, доверба и побарувачка потребни се постојана едукација и демонстрации. Затоа содржината е важна, затоа се важни предавањата на конференции, затоа секое клиничко партнерство е и можност за едукација.

Треба да се воспостават патишта за надоместок

Надоместокот од турскиот SGK (Завод за социјално осигурување) е клучен за прифаќањето во земјата. Меѓународните пазари значат снаоѓање во различни здравствени системи и модели на осигурување. Добрата вест: Neurolutions во 2024 ја доби првата CMS процедурална шифра за BCI уред и докажа дека тој пат постои. Мораме да го следиме.

Зошто го споделувам ова

Речиси една година не бев активен на Medium и LinkedIn. Не беше тоа писателска блокада ниту недостиг на материјал, туку обратното. Толку бев нурнат во работата што престанав да го бележам патот.

Тоа беше грешка.

Една од одговорностите на оние што градат на пазар во развој, во технолошка област во настанување, е патот да го направат видлив. Секој основач што гради во Турција му го олеснува патот на следниот. Секој технички предизвик што ќе го решиме и споделиме станува ресурс за заедницата. Секој забележан разговор со инвеститор им помага на другите да го изострат својот настап.

Затоа ова е првото од, се надевам, многу извештаи за градењето на CerebrAI-VortX. Не само за успесите (ќе ги има), туку и за предизвиците, застоите и лекциите научени на потешкиот начин.

Затоа што ако успееме, а кога ќе успееме, тоа нема да биде приказна за една компанија или една технологија. Ќе биде доказ дека иновација од светска класа може да дојде од каде било, дека пазарите во развој можат да предводат пионерски технологии и дека иднината на здравството не се гради само во Калифорнија и Масачусетс.

Се гради и во Шанлиурфа.

Што барам од вас

Ако прочитавте довде, верувате во амбициозни мисии и невообичаени патишта. Еве како можете да помогнете.

Ако работите во здравството: помогнете ми да ги разберам вашите предизвици со технологијата за помошна комуникација. Што работи? Што не работи? Што навистина би им променило нешто на вашите пациенти?

Ако сте инвеститор: да разговараме. Градиме компанија со вистинска техничка посебност, голем недоволно опслужен пазар и јасен пат до клиничка валидација.

Ако работите во истражување или регулатива: споделете ги вашите согледувања. На нов терен сме и секој совет за дизајн на клинички испитувања, регулаторни патишта и академски партнерства помага.

Ако сте основач: јавете се. Градењето на пазари во развој е тешко, но не мораме да го правиме сами. Да го споделуваме наученото, да се поврзуваме и да се поддржуваме.

А ако вам или некому што го познавате му треба оваа технологија, останете во контакт. Поради вас градиме.

Yasin Tanış е основач и извршен директор на CerebrAI-VortX, здравствено-технолошки стартап што развива интерфејси мозок–компјутер за лица со говорни тешкотии. Тој е и член на управниот одбор на здружението Beyazay, една од водечките организации за правата на лицата со попреченост во Турција. Можете да се поврзете со него на LinkedIn.

На кои предизвици на новите технологии работите и по кои невообичаени патишта одите? Споделете ја вашата приказна под оригиналниот текст на Medium; тој го чита секој коментар.

Извори

  1. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11888880
  2. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40062299